Wie betaalt het rondje tijdens de Vrijmibo in Oeganda?

Stel….je stelt voor aan je team om een vrijdagmiddagborrel te houden zodat jullie elkaar wat beter kunnen leren kennen. Vervolgens verwachten ze van jou dat jij alles betaalt. En als je zegt dat je dat niet meer wil, zeggen ze dat ze in dat geval de borrel toch niet zo nodig vinden. Waarschijnlijk zou je je collega’s wat opportunistisch vinden. 

Dit gebeurde de Nederlandse coördinator van het Oegandese onderwijzers team. Omdat ze haar idee om meer teamgevoel te creëren niet zomaar op wilde geven, stelde ze vervolgens voor om de borrel dan maar één keer in de maand te doen en inderdaad op kosten van de stichting. Maar wat er toen gebeurde was, dat het team ervan uit ging dat ze dan vier rondjes getrakteerd zouden worden, omdat ze tenslotte drie weken hadden overgeslagen.

Zijn dit hele berekenende, inhalige mensen? Door onze Nederlandse bril bekeken zou je misschien tot die conclusie komen. En dat is precies waar het bij cultuurverschillen vaak misgaat. 

Openhartige gesprekken

Vorige week was ik in Masaka, Oeganda om een training te geven aan een groep sociale leiders. Ik was meteen geraakt door de hartelijkheid van de goedlachse deelnemers. Ik werd omhelsd en veelvuldig verzekerd dat ik ‘more than welcome’ was. En dus intrigeerde het verhaal van mijn voorgangster mij.


Voordat we begonnen aan de drie-daagse training over Deep Democracy had ik een volledige dag gereserveerd voor introducties. In de jaren dat ik in Latijns-Amerika woonde heb ik geleerd dat het vaak handig is om goed de tijd te nemen om elkaar te leren kennen en daarnaast was ik benieuwd naar de lokale manieren van besluitvorming en in hoeverre die overlap hebben met Deep Democracy. Het werd een interessante dag met openhartige gesprekken over cultuur en gebruiken.

De clan als kerngroep

De Oegandese maatschappij is  georganiseerd  in een natie (Oeganda) met daarbinnen tribes die elk hun eigen taal en gebruiken hebben. Tribes zijn onderverdeeld in clans en daarbinnen heb je weer families. Het meest identificeren mensen zich met hun clan. Familie is van ondergeschikt belang. Zo vertelde één van de deelneemsters dat ze de achternaam draagt van de beste vriendin van haar moeder, omdat die dat leuk vond. Blijkbaar maakt het binnen de clan niet zo veel uit wie je biologische ouders zijn. 

Trouwen binnen je clan is ‘not done’. Als je als man een huwelijkspartner op het oog hebt, dan ga je in gesprek met de ‘oudsten’ van je clan en zij gaan onderzoeken of je beoogde geliefde verwant is. Als dat zo blijkt te zijn (ook als het, naar onze begrippen, hele verre familie is), dan word je geacht de relatie te verbreken. Zoniet, dan ga je in gesprek met de familie van de vrouw over de bruidsschat. Je betaalt de overeengekomen hoeveelheid koeien en dan verlaat de vrouw haar clan om bij jou te komen wonen. Dit verklaart meteen waarom vrouwen gewoonlijk weinig inbreng hebben op clan-meetings, zij komen namelijk ‘van buiten’.

Het sociale leven vindt met name plaats in clan-verband; er is altijd wel een bruiloft, geboorte of begrafenis die aanleiding geeft om bij elkaar te komen. Naar de kroeg gaan om wat te drinken wordt meer geassocieerd met ‘zakendoen’. Stel je hebt een visum nodig, dan is het niet ongebruikelijk om de ambtenaar die daarover gaat uit te nodigen voor een biertje. Een deelnemer vertelt dat hij in dat geval een stuk of vier biertjes voor de persoon in kwestie bestelt en dan zelf weggaat zodat de ander ‘rustig kan genieten’. 

Witte mensen zijn rijk

Met dit in het achterhoofd begrijp ik opeens een stuk beter waarom de vrijdagmiddagborrel geen succes is geworden. Het doet me ook denken aan de keer in Argentinië dat ik twee inheemse jongens, met wie ik werkte, uitnodigde om wat te eten en er vervolgens steeds meer familieleden van ze in het restaurant verschenen. Iedereen at zijn buik vol en ik bleef met de rekening zitten. Ik had er een naar gevoel bij, maar begrijp dat het vanuit hun gezien juist heel sociaal was; je bent solidair met je clan, en als je een mooie kans krijgt (zoals een gratis maaltijd) dan laat je daar zo veel mogelijk mensen van meeprofiteren. 

Daarbij speelt ook mee dat witte mensen per definitie worden gezien als ‘rijk’. Een deelnemer in Oeganda vertelt dat hij nauwelijks nog een sociaal leven heeft. Via zijn stichting heeft hij met witte mensen te maken en iedereen in zijn dorp gaat er daarom vanuit dat hij dus ook wel rijk moet zijn. En zo moet hij alles betalen, terwijl hij nauwelijks een cent te makken heeft.

Frames loslaten

Tijdens de DD training hebben we het nog uitgebreid gehad over het belang van rol fluïditeit. Het zou idioot zijn om te ontkennen dat Nederlanders gemiddeld veel rijker zijn dan Oegandezen. Maar door vast te houden aan het frame ‘rijke witte’ en ‘arme Afrikaan’ zetten we onszelf en elkaar ook vast. Dit leverde mooie gesprekken op over hoe we onze samenwerking kunnen voortzetten op een meer gelijkwaardige manier. 


Patronen, culturen, gebruiken…ze zijn hardnekkig en vaak onzichtbaar. Tegelijkertijd zijn ze in mijn ervaring verrassend veranderlijk op het moment dat je echt contact maakt en open met elkaar in gesprek gaat. Ik vond het een fascinerende ervaring en kijk uit naar december als ik weer die kant op ga voor DD level twee. 

Door -Christien Oudshoorn







Gepost door: Chulah Berkowitz op 28/08/2019 10:54

Waar Jitske Spreekt

Jitske spreekt regelmatig op congressen. Wil je weten waar en wanneer? Meer informatie en inschrijven? Klik hier om de agenda te bekijken.

Over ons

HumanDimensions kijkt naar bedrijven en organisaties door het oog van een antropoloog. Hoe vormen mensen culturen en hoe vormen culturen mensen? We reizen de wereld rond op zoek naar manieren om sterke tribes te bouwen en onderlinge relaties te verstevigen. En brengen deze kennis via ijzersterke lezingen, masterclasses en trainingen naar de wereld van organiseren en samenwerken. Deep Democracy. Inclusie. Diversiteit. Organisatiecultuur. Leiderschap.

Facebook Twiter Instagram

Facebook

EZINE

Elke zes weken een informatief, inspirerend, prikkelend ezine in je mailbox? Met artikelen, blogs, vlogs en ons laatste nieuws?

* is verplicht

© 2019 Human Dimensions B.V. Prijswijzigingen en eventuele typfouten onder voorbehoud Website door BlueBird Media. Privacy